Kary i kontrole — co naprawdę grozi za brak czujki
Rozporządzenie, które wprowadziło obowiązek czujek (Dz.U. 2024 poz. 1716), nie zawiera ani jednego przepisu o karach. Odpowiedzialność za niedopełnienie obowiązków przeciwpożarowych wynika z innych ustaw: Kodeksu wykroczeń i ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Odsyła do nich ustawa o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 2025 poz. 188).
„Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu lub terenu, a także podmioty, o których mowa w ust. 1, ponoszą odpowiedzialność za naruszenie przepisów przeciwpożarowych, w trybie i na zasadach określonych w innych przepisach.”
Kodeks wykroczeń: art. 82 § 2
Kodeks wykroczeń (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1372) karze osobę, która ma obowiązek zapewnić warunki ochrony przeciwpożarowej obiektu i go nie dopełnia. Dwa punkty z długiej listy dotyczą urządzeń przeciwpożarowych:
„Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisów o ochronie przeciwpożarowej do zapewnienia warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu lub terenu, nie dopełnia obowiązków polegających na:”
„wyposażaniu obiektu lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice,”
„utrzymywaniu urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic w stanie pełnej sprawności technicznej i funkcjonalnej,”
„nie dopełnia obowiązków polegających na: […] podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.”
Czy brak czujki to „brak urządzenia przeciwpożarowego”?
Kodeks nie wymienia czujek z nazwy. Rozporządzenie definiuje urządzenia przeciwpożarowe szeroko — jako urządzenia służące między innymi do wykrywania pożaru:
„urządzeniach przeciwpożarowych - należy przez to rozumieć urządzenia (stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie) służące do zapobiegania powstaniu, wykrywania, zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków”
Czy brak czujki w konkretnym lokalu zostanie uznany za wykroczenie z art. 82 § 2, rozstrzyga organ prowadzący sprawę i sąd. Ostrożnie: brak wymaganej czujki może zostać zakwalifikowany jako to wykroczenie. Kto „jest obowiązany” do wyposażenia lokalu, wyjaśniamy w artykule Kto odpowiada.
Ile wynosi grzywna — zmiana od 2 stycznia 2026 r.
Ogólna granica grzywny w Kodeksie wykroczeń to 20–5000 zł:
„Grzywnę wymierza się w wysokości od 20 do 5000 złotych, chyba że ustawa stanowi inaczej.”
Od 2 stycznia 2026 r. art. 82 ma jednak wyższą górną granicę. Ustawa z 7 listopada 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1814) dopisała art. 82 do listy wykroczeń, za które grzywna wynosi do 30 000 zł:
„w art. 24 w § 1a po wyrazach „określone w” dodaje się wyrazy „art. 82 § 1–3, 4 i 5,”;”
„Za wykroczenia określone w art. 82 § 1–3, 4 i 5, […] grzywnę wymierza się w wysokości do 30 000 złotych.”
„Ze zmianami wprowadzonymi przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks wykroczeń oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. poz. 1814), która weszła w życie z dniem 2 stycznia 2026 r.”
Ta sama ustawa usunęła z art. 82 karę nagany — zostały areszt, ograniczenie wolności i grzywna:
„w § 1, 2, 4 i 5 wyrazy „podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany” zastępuje się wyrazami „podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny”,”
| Kara | Wymiar | Podstawa |
|---|---|---|
| Grzywna wymierzona przez sąd | do 30 000 zł | KW art. 24 § 1a |
| Grzywna w postępowaniu mandatowym | do 5000 zł; do 6000 zł, gdy jeden czyn wyczerpuje znamiona kilku wykroczeń (art. 9 § 1 KW) | KPSW art. 96 § 1ad |
| Ograniczenie wolności | 1 miesiąc | KW art. 20 § 1 |
| Areszt | od 5 do 30 dni | KW art. 19 |
„W postępowaniu mandatowym w sprawach o wykroczenia określone w art. 82 § 1–3, 4 i 5 Kodeksu wykroczeń oraz w rozdziale XI Kodeksu wykroczeń można nałożyć grzywnę w wysokości do 5000 zł, a w przypadku, o którym mowa w art. 9 § 1 Kodeksu wykroczeń – do 6000 zł.”
„Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona wykroczeń określonych w dwóch lub więcej przepisach ustawy, stosuje się przepis przewidujący najsurowszą karę, co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu środków karnych na podstawie innych naruszonych przepisów.”
„Kara aresztu trwa najkrócej 5, najdłużej 30 dni; wymierza się ją w dniach.”
„Kara ograniczenia wolności trwa 1 miesiąc.”
Sprawy o wykroczenia, które nie kończą się mandatem, rozpoznaje sąd rejonowy (Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1336):
„W sprawach o wykroczenia w pierwszej instancji orzeka sąd rejonowy, z zastrzeżeniem spraw określonych w art. 10.”
To są górne granice dla wszystkich wykroczeń z art. 82, nie stawki za brak czujki. Taryfikatora „za brak czujki” w przepisach nie ma.
Kontrole Państwowej Straży Pożarnej
Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1473) nazywa kontrole „czynnościami kontrolno-rozpoznawczymi”:
„W celu rozpoznawania zagrożeń, realizacji nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych oraz przygotowania do działań ratowniczych Państwowa Straż Pożarna przeprowadza czynności kontrolno-rozpoznawcze oraz ćwiczenia.”
„Prawo do przeprowadzania czynności kontrolno-rozpoznawczych mają strażacy upoważnieni przez właściwego komendanta Państwowej Straży Pożarnej.”
Najważniejsze zasady dla kontrolowanego:
- Zapowiedź. Upoważnienie doręcza się co do zasady co najmniej 7 dni przed kontrolą. Wyjątki dotyczą m.in. informacji o zagrożeniu życia ludzi lub bezpośrednim niebezpieczeństwie pożaru.
„Czynności kontrolno-rozpoznawcze mogą być przeprowadzane po doręczeniu kontrolowanemu upoważnienia do przeprowadzenia tych czynności przynajmniej na 7 dni, a w przypadkach, o których mowa w ust. 2 pkt 5, przynajmniej na 3 dni – przed terminem ich rozpoczęcia.”
- Część mieszkalna jest wyłączona z prawa wstępu.
„Kontrolujący ma prawo wstępu do wszystkich obiektów i pomieszczeń, chyba że stanowią one część mieszkalną”
- Protokół podpisuje kontrolujący i kontrolowany; kontrolowany może wnieść zastrzeżenia przed podpisaniem.
„Z ustaleń dokonanych w toku czynności kontrolno-rozpoznawczych kontrolujący sporządza protokół, który podpisują kontrolujący oraz kontrolowany albo osoba przez niego upoważniona.”
„Kontrolowany lub osoba przez niego upoważniona mają prawo wniesienia zastrzeżeń do protokołu przed jego podpisaniem.”
- Mandat na miejscu. Strażacy przeprowadzający kontrolę mogą nałożyć grzywnę w drodze mandatu karnego za naruszenie przepisów przeciwpożarowych.
„Strażacy, o których mowa w ust. 4, w przypadku naruszenia: 1) przepisów przeciwpożarowych lub […] mają prawo do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego.”
Decyzja komendanta: nakaz albo zakaz
Poza odpowiedzialnością za wykroczenie komendant powiatowy (miejski) PSP może wydać decyzję administracyjną:
„Komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów przeciwpożarowych, uprawniony jest w drodze decyzji administracyjnej do: 1) nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie; 2) wstrzymania robót (prac), zakazania używania maszyn, urządzeń lub środków transportowych oraz eksploatacji pomieszczeń, obiektów lub ich części, jeżeli stwierdzone uchybienia mogą powodować zagrożenie życia ludzi lub bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania pożaru.”
„Decyzje w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 2, podlegają natychmiastowemu wykonaniu.”
Dla obiektu noclegowego zakaz eksploatacji pomieszczeń oznacza w praktyce, że nie można w nich przyjmować gości, dopóki decyzja obowiązuje.
Co z tego wynika dla właściciela i zarządcy
- Sam § 28a kar nie przewiduje, ale brak wymaganej czujki może być potraktowany jako wykroczenie z art. 82 § 2 Kodeksu wykroczeń.
- Od 2 stycznia 2026 r. sąd może wymierzyć za to grzywnę do 30 000 zł; mandat — do 5000 zł.
- Kontrolujący z PSP nie ma prawa wstępu do części mieszkalnej.
- Dla mieszkań termin to 1 stycznia 2030 r. Dla obiektów z usługami hotelarskimi i lokali użytkowych ze spalaniem paliwa — 30 czerwca 2026 r., już po terminie.
Źródła
- Dz.U. 2024 poz. 1716 — Rozporządzenie MSWiA z 21 listopada 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (tekst odczytany 14 listopada 2026)
- Dz.U. 2026 poz. 1372 — Ustawa z 20 maja 1971 r. — Kodeks wykroczeń — tekst jednolity (tekst odczytany 14 listopada 2026)
- Dz.U. 2025 poz. 1814 — Ustawa z 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy — Kodeks wykroczeń oraz ustawy — Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst odczytany 14 listopada 2026)
- Dz.U. 2026 poz. 1336 — Ustawa z 24 sierpnia 2001 r. — Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia — tekst jednolity (tekst odczytany 14 listopada 2026)
- Dz.U. 2026 poz. 1473 — Ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej — tekst jednolity (tekst odczytany 14 listopada 2026)
- Dz.U. 2023 poz. 822 — Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów — tekst jednolity (tekst odczytany 14 listopada 2026)
- Dz.U. 2025 poz. 188 — Ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej — tekst jednolity (tekst odczytany 14 listopada 2026)